Muzyka jako przejaw patriotyzmu i narzędzie do walki z germanizacją na przykładzie aktywności bydgoskich towarzystw muzycznych

Autor

  • Katarzyna Grysińska-Jarmuła Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy

DOI:

https://doi.org/10.34767/KB.2022.43.01

Słowa kluczowe:

Bydgoszcz, amatorski ruch muzyczny, pieśń partiotyczna, germanizacja

Abstrakt

Muzyka od dawna towarzyszyła Polakom. Dobitnie pokazał to czas zaborów, kiedy to w obliczu polityki antypolskiej władz pruskich uniemożliwiającej działalność polskich organizacji politycznych zadanie to spoczęło na organizacjach społecznych i gospodarczych. To pod ich skrzydłami powstawały pierwsze koła śpiewacze dające początek samodzielnym chórom. Tak było m. in. w przypadku Towarzystwa Śpiewu Halka powstałego w 1883 roku w Bydgoszczy. W okresie zaostrzającej się walki narodowościowej chóry poprzez swoją działalność artystyczną i pozaartystyczną wydatnie przyczyniały się do krzewienia ducha patriotyzmu, pielęgnowania języka polskiego, propagowania czytelnictwa, nauczania historii, a przede wszystkim do krzewienia polskiej pieśni narodowej, ludowej i religijnej. Szczególną rolę ogrywała pieśń. Śpiewanie w języku polskim stanowiło przejaw odwagi i dumy narodowej. Było wielką manifestacją polskości, doskonałą formą i narzędziem przeciwstawiania się praktykom germanizacyjnym władz pruskich. Ogromną rolę ogrywał przede wszystkim repertuar, po który sięgali Polacy. Rolę i potęgę muzyki dostrzegały również władze pruskie. Do tego stopnia, że już w 1850 roku pojawił się spis pieśni, których wykonywanie było ustawowo zabronione. To jednak nie zniechęcało Polaków, którzy zintensyfikowali swoje działania w obronie polskości. We wszystkie w pełni wpisywały się bydgoskie chóry funkcjonujące w II połowie XIX i początkach XX wieku.

Bibliografia

Źródła drukowane:

Geschichte der Bromberger Liedertafel, Bromberg 1892.

Pamiętnik pięćdziesięciolecia Towarzystwa Śpiewu „ Halka”, Bydgoszcz 1933.

Pamiętnik z X. Walnego Zjazdu Kół Śpiewackich w Poznaniu 28 i 29 czerwca 1914, Poznali 1914.

lat pracy’ społecznej, organizacyjnej i artystycznej 1883-1958, Bydgoszcz 1958.

lat Towarzystwa Śpiewu Halka 1883-1983, Bydgoszcz 1983.

Statut Związku Kół Śpiewaczych Polskich na Wielkie Księstwo Poznańskie, Poznali 1892.

Prasa:

Do pieśni”, „Dziennik Bydgoski”, 1910, nr 171.

Obchód 25-letniego jubileuszu Halki, „Dziennik Bydgoski” , 1910, nr 17.

Witajcie!, „Dziennik Bydgoski”, 1910, nr 171.

Zarząd „Harmonii” w Nakle. Witamy, „Dziennik Bydgoski” 1912, nr 181.

Opracowania:

Adriański Z., Złota księga pieśni polskich: pieśni, gawędy, opowieści, Warszawa 1994.

Brodniewicz T„ Wielkopolski Związek Śpiewaczy w latach 1892-1939 [w] Spiewactwo polskie na Ziemi Bydgoskiej. Bydgoszcz 2000.

Dzwonkowska K. , Święta Cecylia - patronka muzyki i chórów [w] Spiewactwo polskie na Ziemi Bydgoskiej. Bydgoszcz 2000.

Jan Paweł II, Pamięć i tożsamość, Kraków 2005.

Janiszewska-Mincer B„ Cenzura pruska wobec polskiej pieśni patriotycznej w latach 1850-1920 [w[w Spiewactwo polskie na Ziemi Bydgoskiej. Bydgoszcz 2000.

Janiszewska-Mincer B., Chóry niemieckie w Bydgoszczy w II połowie XIX wieku [w] Twórcy i animatorzy muzyki na Pomorzu i Kujawach, Bydgoszcz 2002.

Janiszewska-Mincer B., Rola duchowieństwa katolickiego w Bydgoszczy w obronie narodowości polskiej od połowy XIX wieku do roku 1920 „Kronika Bydgoska” (wydanie specjalne), Bydgoszcz 1999, s. 81-90.

Janiszewska-Mincer B„ Znaczenie pieśni polskiej pod zaborem pruskim od połowy XIX wieku. Zeszyty Naukowe Akademii Muzycznej im. F. Nowowiejskiego, nr 11, Bydgoszcz 1998, s. 5

Jubileuszowy zjazd śpiewacki w Bydgoszczy, „Śpiewak” 1910, nr 9, s. 4-5.

Kamińska-Kłos B„ Pieśń patriotyczna, jej znaczenie i miejsce w edukacji muzycznej, „Muzyka. Historia. Teoria. Edukacja” 2019, nr 9, s. 80-93.

Kłaput-Wiśniewska A., Amatorskie zespoły muzyczne w XVIII i -XIX-wiecznej Bydgoszczy [w] Amatorskie muzykowanie na Pomorzu i Kujawach, red. A. Kłaput-Wiśniewska, Bydgoszcz 2018.

Kłaput-Wiśniewska A., Asymilacja wzorców kulturowych w działalności stowarzyszeń muzycznych w Bydgoszczy na przełomie XIX i XX wieku [w] W kręgu dwóch kultur.

Społeczeństwo polskich ziem zachodnich w XIX i XX stuleciu, red. Sz. Wierzchosławski, A. Niewęgłowska, T. Krzemiński, Toruń 2017.

Kłaput-Wiśniewska A., Echa powstania styczniowego w kulturze muzycznej Pomorza i Kujaw do 1939 roku. „Ziemia Kujawska” 2016, t. 25.

Kłaput-Wiśniewska A., Kompozytorzy w Bydgoszczy. Ku twórczemu środowisku, Bydgoszcz 2017.

Kopaliński W., Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Warszawa 1985.

Kotowski A., Zarys dziejów garnizonu bydgoskiego w latach 1815-1919 [w/ Bydgoszcz wojskowa. Szkice z dziejów garnizonu bydgoskiego od czasów najdawniejszych do współczesności, red. A. Kotowski, S. Sadowski, Bydgoszcz 2017.

Kozłowski J. Wielkopolska po pruskim zaborem w latach 1815-1918, Poznań 2004.

Kuczma R„ Krawcy, szewcy... Polscy pionierzy muzyki w Bydgoszczy, [w:] Twórczy i animatorzy muzyki na Pomorzu i Kujawach, Bydgoszcz 2002.

Kuczma R„ Mała Encyklopedia - litera „D”, „Kalendarz Bydgoski” 2000, s. 283-284.

Kuczma R., Żurawski J., Chóry polskie w Bydgoszczy na przełomie XIX i XX w. [w] Z dziejów muzyki polskiej, t. II, Bydgoszcz 1961.

Pobrania

Opublikowane

2022-12-01

Jak cytować

Grysińska-Jarmuła, K. (2022). Muzyka jako przejaw patriotyzmu i narzędzie do walki z germanizacją na przykładzie aktywności bydgoskich towarzystw muzycznych. Kronika Bydgoska, 43, 15–39. https://doi.org/10.34767/KB.2022.43.01

Numer

Dział

Studia i szkice